Özbekistan'da cumhurbaşkanlığı seçimi: Seçim kampanyasında önemli bir aşama

Özbekistan'da cumhurbaşkanlığı seçimi: Seçim kampanyasında önemli bir aşama

​

Yedi yıl önce Özbekistan yeni bir kalkınma aşamasına girdi. Bu dönemde, toplumun sosyo-politik ve ekonomik yaşamının tüm alanlarını kapsayan çok sayıda temel reform gerçekleştirildi.

En önemli alanlar arasında, geniş bir yelpazede insan hak ve özgürlüklerinin sağlanmasını amaçlayan demokratik reformlar, sosyal ve siyasi yaşamın liberalleştirilmesi ve Anayasa'nın yeni versiyonunda yansıtılan medya özgürlüğü yer aldı. Bu reformlar aynı zamanda seçimlerin yeni bir düzeyde yapılmasını kolaylaştıran ulusal seçim mevzuatının güncellenmesini de mümkün kılmıştır.

Seçim sürecinin ana aşamalarının mevzuatla düzenlendiği iyi bilinmektedir: seçim çağrısı, örgütsel ve teknolojik çerçevenin oluşturulması, adayların belirlenmesi ve kaydı, kampanya, oylama, sonuçların belirlenmesi ve meşrulaştırılması.

Aday gösterme hakkı: nasıl uygulanır

Seçim Kanunu'nun 37. maddesi uyarınca, siyasi partiler cumhurbaşkanı adayı gösterme hakkına sahiptir. Madde 62 uyarınca, bir siyasi parti, seçim kampanyasının ilan edildiği günden en geç dört ay önce Adalet Bakanlığı'na kaydolması koşuluyla aday gösterme hakkına sahiptir.

Şu anda Özbekistan'da resmi olarak kayıtlı beş siyasi parti bulunmaktadır: Özbekistan Halk Demokrat Partisi, Adolat Sosyal Demokrat Partisi, Milliy Tiklanish Demokrat Partisi, Liberal Demokrat Parti ve Özbekistan Ekoloji Partisi. 

Seçim Kanunu, siyasi partilerin Cumhurbaşkanlığına seçilebilmek için sunmaları gereken belgelerin listesini belirlemektedir. Buna göre, 63. madde uyarınca, bir siyasi partinin seçime katılabilmesi için Merkez Seçim Komisyonu'na aşağıdaki belgeleri sunması gerekmektedir

- Parti lideri tarafından imzalanmış seçimlere katılım başvurusu;

- Adalet Bakanlığı'ndan siyasi partinin kaydına ilişkin bilgileri içeren bir belge

- Müstakbel cumhurbaşkanı adayı hakkında bilgi.

MSK, sunulan belgelere dayanarak, beş gün içinde partinin seçimlere kabulüne ilişkin nihai kararı alır ve siyasi partinin yetkili temsilcisine bir kayıt belgesi ve belirlenen formun imza kağıtlarını verir. Seçimlere katılacak partilerin listesi, başvuruların alınma sırasına göre merkezi basında yayınlanır.

Cumhurbaşkanı adaylarının belirlenmesi, siyasi partilerin üst organları tarafından gerçekleştirilir.

Bir siyasi parti, cumhurbaşkanı adayını sadece kendi üyeleri arasından veya partili olmayan bir kişi arasından belirleme hakkına sahiptir. Cumhurbaşkanı adayının belirlenmesi için bir protokol hazırlanır. Siyasi parti lideri, ilgili belgelerle birlikte bir cumhurbaşkanı adayının kaydedilmesi için Merkez Seçim Komisyonu'na başvuruda bulunur (Özbek Seçim Kanunu'nun 64. maddesi).

MSK, cumhurbaşkanlığı seçimleri için siyasi partilere standart imza formları verir.

İmza formlarının tasarımı

Özbek Seçim Kanunu'nun 34. maddesi uyarınca, cumhurbaşkanı adayı gösteren bir siyasi parti, seçim komisyonu toplantılarına katılmak, belgeleri teslim etmek, imza formlarının doğruluğunu teyit etmek ve oyları saymak üzere yetkili bir temsilci atama hakkına sahiptir.

Seçim kampanyasının başladığının duyurulmasının ardından MSK tarafından belirlenen şablona uygun imza formları düzenlenir. Kanunun 38. maddesine göre, seçmenler bir veya daha fazla siyasi partiyi desteklemek için imza verme hakkına sahiptir.

MSK'nın imza kağıtlarına siyasi parti logolarını yerleştirmesi, seçmenlerin siyasi partiler hakkında daha iyi bilgilendirilmesine hizmet etmektedir. Bu, bir yandan seçmenin hangi partiyi desteklediği konusunda net bir fikre sahip olmasını sağlarken, diğer yandan da imzaların hangi siyasi partiden toplandığının bilinmesine yardımcı olmaktadır.                  

İmzalar iş, hizmet, çalışma, ikamet yerlerinde, kampanya etkinliklerinde ve kampanya yürütmenin ve imza toplamanın kanunen yasaklanmadığı diğer yerlerde toplanır. İmza toplayan kişinin seçmenlere her türlü baskı ve rüşvet vermesi kanunen cezalandırılır. 

İmza föyü, imza toplayan kişi tarafından soyadı, adı ve soyadı belirtilerek imzalanır ve ilgili siyasi partinin ilçe veya il teşkilatı başkanı ve mühür tarafından onaylanır.

Seçmenler, bir veya daha fazla siyasi partiyi veya adayı desteklemek için imza koyma hakkına sahiptir. Bu bilgiler el yazısı şeklinde girilir.

Siyasi partiler tarafından sunulan imza listeleri MSK tarafından beş gün içinde doğrulanır. Gerekli sayıda seçmen imzasının en az yüzde 15'i ve imza kağıtlarına imza atan seçmenlerle ilgili bilgiler doğrulanmalıdır.

MSK, imza kağıtlarının doğruluğunu teyit etmek üzere bir uzman grubu oluşturabilir. Bu grup içişleri, adalet ve sivil toplum kuruluşlarından uzmanlardan oluşur. İmza kağıtlarının doğruluğuna, yapılan düzeltmelere, kimin doldurduğuna ve imzaların aynı olup olmadığına bakarlar. Siyasi partilerin yetkili temsilcileri de doğrulama sürecine katılır.

Gözle yapılan kontrolde kanuna aykırı bir durum tespit edilirse, imza föyleri siyasi partinin yetkili temsilcisine iade edilir ve eksikliklerin tamamlanması için iki günlük bir süre verilir.

Doğrulama sonuçlarına dayanarak, bir uzman grubu tarafından her siyasi parti için bir görüş hazırlanır. Bu görüş, MSK'nın bir siyasi partinin seçimlere katılmasına izin verilmesi ya da verilmemesi yönündeki kararının temelini oluşturacaktır. 

Genel olarak, siyasi partilerin imza formlarını doldurma süreci, seçmenlerin toplumsal katılımını arttırmak açısından önemlidir.

Omon Mukhamedjanov,
Profesör, Taşkent  Devlet Hukuk Üniversitesi, Hukuk Doktoru
Taşkent Devlet Üniversitesi'nden Hukuk alanında doktora derecesine sahiptir.